W obliczu narastających problemów finansowych, inflacji czy rosnących kosztów działalności spowodowanych Nowym Ładem, wielu przedsiębiorców oraz osób fizycznych zadaje sobie pytanie: Czy mogę ogłosić upadłość? Najważniejszym zagadnieniem, od którego należy zacząć rozważania, jest tzw. zdolność upadłościowa. To właśnie ona przesądza o tym, czy dana osoba lub podmiot może w ogóle zostać objęty procedurą upadłościową. W tym blogu wyjaśniamy, kto posiada zdolność upadłościową w świetle polskiego prawa, a kto zdolności takiej nie posiada.
Czym jest zdolność upadłościowa?
Zdolność upadłościowa to zdolność do bycia podmiotem postępowania upadłościowego. Oznacza to, że tylko niektóre osoby lub jednostki organizacyjne mogą – w razie zaistnienia przesłanek (najczęściej niewypłacalności) – zostać objęte formalnym postępowaniem sądowym zmierzającym do likwidacji ich majątku i zaspokojenia wierzycieli. Kto ma zatem zdolność upadłościową, tj kto może ogłosić upadłość. Zgodnie z art. 5 Prawa upadłościowego, zdolność upadłościową posiadają:
- Przedsiębiorcy, czyli osoby fizyczne prowadzące działalność gospodarczą, spółki osobowe i kapitałowe, a także inne podmioty, które wykonują działalność gospodarczą we własnym imieniu. Do tej grupy należą m.in.:
- osoby fizyczne prowadzące jednoosobową działalność gospodarczą.
- spółki cywilne
- spółki jawne, komandytowe, komandytowo-akcyjne,
- spółki z ograniczona odpowiedzialnością i spółki akcyjne,
- przedsiębiorstwa państwowe, spółdzielnie, fundacje i stowarzyszenia prowadzące działalność gospodarczą.
Prawo upadłościowe dopuszcza złożenie wniosku o ogłoszenie upadłości także przez osobę, która zakończyła działalność gospodarczą, jeżeli niewypłacalność powstała w związku z prowadzeniem działalności gospodarczej. Co bardzo istotne, wniosek można złożyć nawet bezpośrednio po wykreśleniu działalności z CEIDG. W praktyce sądowej i orzeczniczej osoby prowadzące jednoosobową działalność gospodarczą są traktowani jak konsumenci.
2. Osoby fizyczne nieprowadzące działalności gospodarczej
Od 2009 r. w polskim porządku prawnym istnieje tzw. upadłość konsumencka, która została znowelizowana na korzyść dłużników od 2020 r. Zatem osoba fizyczna, która nie prowadzi działalności gospodarczej, I nigdy jej nie prowadziła, a stała się niewypłacalna, również może złożyć wniosek o ogłoszenie upadłości.
Podmioty pozbawione zdolności upadłościowej
Art. 6 Prawa upadłościowego przewiduje negatywny katalog podmiotów, które nie mogą ogłosić upadłości. Należą do nich m.in.:
1) Skarb Państwa;
2) jednostki samorządu terytorialnego;
3) publiczne samodzielne zakłady opieki zdrowotnej;
4) instytucje i osoby prawne utworzone w drodze ustawy, chyba że ustawa ta stanowi inaczej, oraz utworzone w wykonaniu obowiązku nałożonego ustawą;
5) osoby fizyczne prowadzące gospodarstwo rolne, które nie prowadzą innej działalności gospodarczej lub zawodowej;
6) uczelnie;
7) fundusze inwestycyjne.
Nie można ogłosić upadłości Polski jako państwa. Wynika to z faktu, że Skarb Państwa odpowiada za zobowiązania publiczne w sposób suwerenny i posiada instrumenty finansowe niedostępne dla podmiotów prywatnych. Podobnie jak państwo, także samorządy nie mogą ogłosić upadłości. W ich przypadku stosuje się inne przewidziane ustawą środki naprawcze. Uczelnie publiczne są to natomiast instytucje, których funkcjonowanie nie podlega zwykłym zasadom rynkowym i nie mogą podlegać przepisom prawa upadłościowego.
Warto podkreślić, że dla posiadania zdolności upadłościowej w zakresie upadłości konsumenckiej, co do zasady nie mają znaczenia, zasoby majątkowe osoby składającej wniosek o ogłoszenie upadłości. Posiadanie majątku może mieć wpływ na dalszy przebieg postępowania np. na możliwość zaspokojenia wierzycieli i wysokość planu spłaty, ale nie jest warunkiem dopuszczalności złożenia wniosku o upadłość konsumencką. Innymi słowy, nawet osoba całkowicie pozbawiona majątku, ale spełniająca przesłankę niewypłacalności, ma zdolność upadłościową i może skutecznie ubiegać się o ogłoszenie upadłości. Brak majątku w wyjątkowych przypadkach może nawet skutkować umorzeniem zobowiązań przez sąd.
Dorota Majzerowicz
Adwokat
Stan prawny na dzień: 17.07.2025 r.