Spadkobierca nabywa spadek z chwilą śmierci spadkodawcy Nie jest to jednak nabycie definitywne. Każdy potencjalny spadkobierca może przyjąć lub odrzucić spadek, wskazane czynności musza być jednak dokonane w odpowiednim terminie i zgodnie z obowiązującymi przepisami - zwłaszcza w zakresie formy wymaganej przez ustawodawcę.
Podstawowy wymóg skutecznego złożenia oświadczenia o odrzuceniu spadku to złożenie tego oświadczenia w przewidzianym w przepisach terminie. Zgodnie z art. 1015 § 1 KC oświadczenie o przyjęciu lub o odrzuceniu spadku może być złożone w ciągu sześciu (6) miesięcy od dnia, w którym spadkobierca dowiedział się o tytule swego powołania. Powyższe oznacza, że dla każdego potencjalnego spadkobiercy termin może upłynąć w innej dacie.
Przykład: Jeżeli spadkodawcą jest rodzic potencjalnego spadkobiercy (np. matka), to termin 6 miesięcy będzie najczęściej liczony od dnia śmierci spadkodawcy. Nie można jednak wykluczać, że dziecko nie miało z rodzicem dobrych relacji i osoby te nie utrzymywały ze sobą kontaktów, a dziecko dowiedziało się o śmierci rodzica z miesięcznym opóźnieniem. Wówczas początek biegu 6 miesięcznego terminu należy liczyć od dnia kiedy osoba ta dowiedziała się o śmierci spadkodawcy.
Oświadczenie o przyjęciu lub odrzuceniu spadku musi być nie tylko złożone we wskazanym terminie, ale musi być w odpowiedni sposób zakomunikowane na zewnątrz. Ustawodawca przewiduje w zasadzie trzy sposoby: 1) oświadczenie składa się przed Sądem, 2) oświadczenie składa się przed notariuszem, 3) oświadczenie składa się na piśmie z podpisem urzędowo poświadczonym.
W pierwszym przypadku potencjalny spadkobierca musi złożyć do sądu wniosek o odebranie oświadczenia o przyjęciu lub odrzuceniu spadku. Wniosek taki powinien być odpowiednio opłacony (100 zł), wskazywać dane spadkodawcy, dane spadkobiercy, a także zawierać odpowiednie załączniku np. akt zgonu, czy akt urodzenia/małżeństwa spadkodawcy. Co istotne do zachowania 6 miesięcznego terminu na przyjęcie lub odrzucenie spadku, wystarcza złożenie przed jego upływem wniosku do sądu o odebranie oświadczenia o przyjęciu lub o odrzuceniu spadku. Oznacza to, że złożenie wniosku wstrzymuje bieg 6 miesięcznego terminu do złożenia oświadczenia.
W drugim przypadku, spadkobierca może złożyć oświadczenie przed notariuszem. Należy w terminie 6 miesięcy udać się do notariusza, dostarczyć żądane przez niego dokumenty (zazwyczaj odpowiednie akty stanu cywilnego), a notariusz odbierze od spadkobiercy oświadczenie i zaprotokołuje je w formie aktu notarialnego. Zgodnie z art. 640 KPC notariusz prześle niezwłocznie złożone przez spadkobiercę oświadczenie, wraz z załącznikami, do sądu spadku. Termin złożenia oświadczenia jest jednak zachowany już przez samo sporządzenie oświadczenia w kancelarii notarialnej.
W trzecim przypadku, spadkobierca może sam sporządzić oświadczenie o odrzuceniu spadku, ale na dokumencie, w którym to oświadczenie zostało zawarte musi znaleźć się urzędowe poświadczenie podpisu. Takie poświadczenie może wykonać notariusz, który na dokumencie czyni wzmiankę o tym, że konkretna osoba własnoręcznie podpisała treść oświadczenia o przyjęciu lub odrzuceniu spadku.
W kontekście składania oświadczeń o przyjęciu lub odrzuceniu spadku należy również pamiętać o tym, że w niektórych sytuacjach aby skutecznie złożyć takie świadczenie należy uzyskać uprzednio zgodę sądu. Ma to miejsce najczęściej w przypadku osób małoletnich albo innych osób które nie mają zdolności do czynności prawnych albo zdolność ta jest ograniczona. Ważne jest również, że zgodnie z przepisami niezłożenie żądnego oświadczenia spadkobiercy w terminie 6 miesięcy jest jednoznaczne z przyjęciem spadku z dobrodziejstwem inwentarza.
dr Mateusz Mądel
Radca prawny
Stan prawny na dzień: 11.03.2025 r