Kto dziedziczy? I Grupa osób uprawnionych do dziedziczenia

Dziedziczenie po zmarłym, w ramach pierwszej grupy osób uprawnionych do dziedziczenia, jest najczęściej występującym w praktyce przypadkiem. Dziedziczenie w ramach tej klasy dotyczy dwóch rodzajów podmiotów - małżonka i zstępnych. Choć pojęcie małżonka i zstępnych jest raczej intuicyjnie zrozumiałe, to należy wskazać, co ustawodawca rozumie pod tymi pojęciami.

Małżonek w kontekście prawa spadkowego, to osoba która w chwili śmierci spadkodawcy pozostawała z nim w ważnie zawartym związku małżeńskim i nie została pomiędzy nimi orzeczona prawomocnie separacja lub rozwód.

Z kolei zstępni, w podstawowym wariancie to będą oczywiście dzieci spadkodawcy, które żyją w chwili otwarcia spadku. Chodzi tutaj jednak zarówno o dzieci pochodzące ze związku małżeńskiego jak i dzieci pozamałżeńskie. Gdyby z kolei któreś z dzieci nie dożyło otwarcia spadku, to po spadkodawcy dziedziczyć będą tzw. dalsi zstępni, czyli wnuki i prawnuki spadkodawcy.

Zaznaczyć jednak należy, że małżonek i zstępni spadkodawcy będą dziedziczyć z ustawy, jeżeli nie zajdą również inne przewidziane przez ustawę okoliczności, czyli nie zostali wydziedziczeni, nie zrzekli się dziedziczenia, nie odrzucili spadku, nie zostali uznani za niegodnych dziedziczenia bądź od dziedziczenia wyłączeni.

Wracając do głównego wątku wskazać należy, że w ramach omawianej klasy można wyróżnić w zasadzie jeszcze dwie podgrupy podmiotów powołanych do spadku.
1) małżonek i zstępni spadkodawcy;
2) zstępni spadkodawcy, gdy nie ma małżonka.

Pierwsza podgrupa zakłada, że zmarły pozostawia po sobie zarówno małżonka jak i zstępnych. Ustawodawca zakłada, że dziedziczą oni w częściach równych. Wyjątkiem jest sytuacja, gdy spadkodawca pozostawił po sobie małżonka i więcej niż troje dzieci, wówczas małżonek musi otrzymać ze spadku nie mniej nie 1/4.

Przykład 1: Spadkodawca pozostawił po sobie małżonka i dwoje dzieci. Powołane do dziedziczenia z ustawy będą zatem trzy osoby. Małżonek odziedziczy udział w wysokości 1/3, pierwsze dziecko odziedziczy udział w wysokości 1/3 i drugie dziecko również odziedziczy udział w wysokości 1/3.

Przykład 2: Spadkodawca pozostawił po sobie małżonka i czworo dzieci. Powołanych do dziedziczenia z ustawy będzie zatem pięć osób. Małżonek odziedziczy udział w wysokości 1/4 całego spadku. Natomiast dzieci odziedziczą po 1/4 pozostałej części spadku. W konsekwencji małżonek odziedziczy 4/16 całego spadku, a każde z czworga dzieci po 3/16.

Druga podgrupa zakłada wyłączną możliwość dziedziczenia  zstępnych, w przypadku, gdy nie dziedziczy małżonek, na przykład wówczas, gdy małżonek zmarł przed otwarciem spadku.

Przykład 3: W chwili śmierci spadkodawcy przy życiu pozostawała tylko trójka jego dzieci,  małżonek bowiem zmarł przed datą śmieci spadkodawcy. Wówczas troje dzieci spadkodawcy dziedziczyć będzie w częściach równych po 1/3 spadku.

W ramach pierwszej grupy dziedziczenia ustawowego może zdarzyć się również, że nie tylko małżonek nie dożyje otwarcia spadku. W sytuacji bowiem, gdy otwarcia spadku nie dożyje również jedno z dzieci spadkodawcy, udział który by mu przypadał, dziedziczą jego dzieci w częściach równych, czyli dalsi zstępni (wnuki spadkodawcy).

Przykład 4: Spadkodawca miał trójkę dzieci, które co do zasady dziedziczyłby po 1/3 spadku. Niemniej jednak jedno z dzieci spadkodawcy nie dożyło otwarcia spadku bowiem zmarło jeszcze przed spadkodawcą. Zmarły zstępny miał jednak jednego syna (wnuk spadkodawcy), który żył w chwili otwarcia spadku po dziadku. W takiej sytuacji dwoje dzieci zmarłego dziedziczy udział w wysokości 1/3 spadku, a wnuk spadkodawcy dziedziczy 1/3 spadku, która normalnie przypadałaby jego rodzicowi.

Z kolei w sytuacji, gdy zmarły nie miał dzieci, albo zaistniały inne okoliczności, które wykluczają zstępnych z ustawowego kręgu dziedziczenia, do dziedziczenia z ustawy w zbiegu z małżonkiem powołani będą rodzice spadkodawcy (Grupa II).

 


dr Mateusz Mądel

radca prawny

Stan prawny na dzień: 20.12.2019 r.

Nasza strona wykorzystuje pliki cookies. Korzystając ze strony wyrażasz zgodę na wykorzystywanie plików cookies. Więcej

Rozumiem