Kto dziedziczy?

Ustalenie kręgu spadkobierców (osób uprawnionych do dziedziczenia po zmarłym) nie zawsze jest zadaniem prostym.

W polskim porządku prawnym dziedziczenie może odbyć się na podstawie sporządzonego za życia testamentu lub na podstawie ustawowych reguł dziedziczenia (art. 926 § 1 KC). Zaznaczyć należy, że pierwszeństwo w powołaniu do spadku mają osoby wskazane w testamencie. Dopiero w przypadku, gdy testamentu nie sporządzono, albo żadna z osób, które spadkodawca powołał do dziedziczenia, nie chce lub nie może być spadkobiercą, zastosowanie znajdą ogólne reguły dziedziczenia ustawowego. Taka sytuacja będzie występować w większości przypadków, sporządzanie bowiem testamentu na wypadek śmierci jest wciąż mało popularną metodą rozdysponowania majątkiem za życia.

Może zdarzyć się również sytuacja, w której spadkodawca nie rozdysponuje w testamencie całym swoim majątkiem. Wówczas dziedziczenie ustawowe, co do ułamkowej części spadku niewskazanej w testamencie, odbywać się będzie na zasadach ogólnych.

Przykład:     Spadkodawca w testamencie wskazał, że 1/2 spadku (połowę) po nim         dziedziczy jego najmłodszy syn. Nie rozdysponował w testamencie jednak     drugą połową spadku. Wówczas dziedziczenie tej nierozdysponowanej         części nastąpi co do zasady według ogólnych reguł dziedziczenia             ustawowego. Może się więc okazać, że najmłodszy syn odziedziczy         połowę spadku oraz przypadający mu udział w tej nierozdysponowanej          części spadku.

Z kolei, jeżeli spadkodawca nie pozostawił po sobie żadnego testamentu, to krąg spadkobierców należy określić zgodnie z zasadami wyrażonymi w art. 931 i n. KC. Ustawodawca w przepisach wskazał zarówno kolejność dziedziczenia, jak i wielkość udziałów przysługujących poszczególnym spadkobiercom. Wszystko zależy jednak od sytuacji rodzinnej zmarłego oraz liczby osób nabywających spadek.

Choć w nauce prawa prezentuje się kilka sposobów grupowania osób uprawnionych do dziedziczenia na podstawie ustawy, to jednym z trafniejszych jest podział, zgodnie z którym krąg spadkobierców określa się poprzez zaliczenie konkretnej osoby do jednej z 6 grup/klas spadkobierców.

Podział na grupy/klasy dziedziczenia

Grupa I - małżonek i zstępni spadkodawcy
Grupa II - małżonek i rodzice spadkodawcy
Grupa III - małżonek, rodzic i rodzeństwo spadkodawcy
Grupa IV - dziadkowie spadkodawcy i ich zstępni
Grupa V - osieroceni pasierbowie
Grupa VI - gmina albo Skarb Państwa

W kontekście omawianego zagadnienia, należy wskazać jeszcze jeden ważny element. Spadkobierca powołany do spadku, czy to na mocy testamentu, czy w przypadku dziedziczenia ustawowego - musi żyć w chwili otwarcia spadku. Oznacza to, że do kręgu spadkobierców zaliczamy tylko osoby żyjące w chwili śmierci spadkodawcy. Od powyżej zasady przewiduje się pewien wyjątek, ale jest to temat na osobny wpis.

Przykład: Spadkodawca miał żonę, dwóch synów i jedną córkę. Zmarł w dniu 10 października 2019 roku i nie pozostawił po sobie testamentu. Niemniej jednak, jeden z jego synów zmarł w 2014 roku, czyli na kilka lat przed śmiercią swojego ojca. Przyjąć zatem należy, że spadkodawca pozostawił po sobie tylko małżonka i dwoje dzieci, którzy to będą powołani do spadku z ustawy. Udziały poszczególnych spadkobierców będą wówczas wynosić po 1/3 całego spadku. Oznacza to, że 1/3 odziedziczy jego żona, 1/3 odziedziczy syn i 1/3 odziedziczy córka spadkodawcy.

Omówienie poszczególnych grup/klas osób powołanych do dziedziczenia z ustawy nastąpi w kolejnych wpisach, które łącznie będą stanowiły cały cykl artykułów na temat dziedziczenia ustawowego.


dr Mateusz Mądel

radca prawny

Stan prawny na dzień: 15.11.2019 r.

Nasza strona wykorzystuje pliki cookies. Korzystając ze strony wyrażasz zgodę na wykorzystywanie plików cookies. Więcej

Rozumiem