Testament można sporządzić na kilka sposobów. Ważne jest jednak, aby spełniał on stawiane przez ustawodawcę wymagania w zakresie formy, bowiem testament sporządzony wbrew ustawowym regulacjom może zostać uznany za nieważny i nie będzie on wówczas wywoływał skutków zgodnych z wolą zmarłego.
Polski ustawodawca przewidział kilka form, w jakich dopuszcza się sporządzenie testamentu. Wśród nich znajdują się tak zwane testamenty zwykłe, czyli: 1) testament własnoręczny (holograficzny), 2) testament notarialny, 3) testament allograficzny, a także testamenty szczególne, czyli 1) testament ustny, 2) testament podróżny, a także 3) testament wojskowy. Do najpopularniejszych należą jednak dwie formy aktów ostatniej woli: testament własnoręczny i testament notarialny. W niniejszym wpisie zostaną wskazane wymogi formalne, jakie ustawodawca stawia dla testamentu własnoręcznego.
Wskazać należy, że za ważny pod względem prawnym jest testament własnoręczny, który spełnia trzy przesłanki:
1) został napisany w całości pismem ręcznym;
2) opatrzony datą;
3) zawiera podpis testatora.
W przypadku braku tych elementów testament zostanie co do zasady uznany za nieważny i nie wywoła on skutków jakie przewidział w nim po swojej śmierci testator. Zastrzec należy, że ustawodawca uznaje testament włąsnoręczny za ważny w przypadku braku wskazania daty jego sporządzenia, gdy zajdą przewidziane przez ustawodawcę okoliczności wskazane w art. 949 §2 KC. Brak oznaczenia na testamencie daty nie przesądza o jego nieważności, gdy nie wywołuje to wątpliwości w zakresie zdolności spadkobiercy do sporządzenia testamentu, co do treści testamentu lub wzajemnego stosunku kilku testamentów. W pierwszym przypadku chodzi o możliwość określenia, czy spadkodawca sporządzając testament był zdolny do jego sporządzenia np. czy miał pełną zdolność do czynności prawnych. Wskazanie w testamencie daty pomaga ustalić bowiem, czy w dacie sporządzenia testamentu, testator w ogóle mógł go sporządzi.
W drugim przypadku, brak daty nie pociąga za sobą nieważności aktu ostatniej woli, gdy możliwe jest dokonanie prawidłowej wykładni testamentu. Duże znaczenie ma w tym przypadku sposób sformułowania treści testamentu. W pewnych sytuacjach brak oznaczenia daty może bowiem uniemożliwiać wykonanie woli spadkodawcy lub ustalenie spadkobiercy (beneficjenta) wskazanego w treści testamentu. Trzecia i ostatnia sytuacja, gdy brak daty nie wpływa na ważność testamentu, ma miejsce, gdy sporządzono kilka testamentów, a brak daty uniemożliwia ustalenie kolejności ich sporządzenia.
Podkreślić należy, że ustawodawca przewidział również inne przesłanki mające wpływ na ważność testamentu, które dotyczą wszystkich form testamentów. Chodzi o art. 945 KC, w którym określono wady oświadczenia woli.
Zgodnie z tym przepisem testament jest nieważny, jeżeli został sporządzony:
1) w stanie wyłączającym świadome albo swobodne powzięcie decyzji i wyrażenie woli;
4) pod wpływem błędu uzasadniającego przypuszczenie, że gdyby spadkodawca nie działał pod wpływem błędu, nie sporządziłby testamentu tej treści;
5) pod wpływem groźby.
Wystąpienie wskazanych wyżej okoliczności również powoduje nieważność sporządzonego testamentu własnoręcznego.
dr Mateusz Mądel
radca prawny
Stan prawny na dzień: 15.11.2019 r.